تجزيه

د قانون پوه ساتنه: په ایران کې يوه مذهبي خطا چې آمريت ته تقویت ورکوي

د اردشیر کوردستاني لخوا

image

د ایران ستر رهبر علي خامنه اي د مارچ په مياشت کې د اسلامي جمهوریت د بنسټ ایښودونکي روح الله خمیني د عکس سره ملت ته وینا کوي. [د ستر رهبر دفتر]

د شیعه ديني نظريه، چې په سیمه کې د ايران استبدادي نظام او د "انقلاب" خپرول توجیه کوي، د قانون پوه د ساتنې په توګه پیژندل کیږي، په پراخه کچه په پراخه شیعه ټولنه کې د مذهبي خطا په توګه رد شوې ده.

دا نظريه چې لږ تر لږه د لسمې پیړۍ راهیسې په شیعه اسلام کې پرې بحث شوی، د مهدي په نشتوالي کې د اسلامي ټولنې د حکومتولۍ په اړه خبرې کوي. مهدي په هغو ۱۲ وروستي شیعه امامانو کې دی کوم چې په مستقيمه توګه د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم له نسل څخه ګنل کيږي.

د شیعه مذهب قوي نظریه دا ده چې په اسلامي ټولنه باندې باید یوازې هغه کسان حکومت وکړي کوم چې په مستقیمه توګه د پیغمبر(ص) د کورنۍ له نسل څخه وي.

مهدي، یا د عصرونو امام، د ۹۴۱ میلادي پیړۍ راهیسې "پټ" دی یا "په عارضي توګه غايب" دی. په عين حال کې، یو قانون پوه -- چې يو ډير مسلکي پوهه عالم او د دیني نظریې متخصص دی -- شیعه ټولنې ته لارښونه کوي.

image

د تېر دسمبر په میاشت کې د ایران د پوځ لخوا ځړول شوی دغه بې نيټې عکس د قدس ځواک د پخواني قوماندان قاسم سلیماني (په منځ کې) او د ایران نور لوړپوړي پوځي قوماندانان په داسې حال کي ښيې چې ستر رهبر علي خامنه اي ته سلامونه وړاندې کوي. له ستر رهبر سره د وفادارۍ اعلان کول د اسلامي انقلابي ساتونکو قول (آی آر جي سي) د مشن بنياد دی. [د ایران د دفاع وزارت]

image

د ایران په ملاتړ د فاطمیون ډويژن غړي د مارچ په وروستیو کې د سوریې په حلب کې د آیت الله خمیني د عکس تر څنګ راټول شوي دي. د ستر رهبر سره د وفادارۍ اعلان او د قانون پوه د ساتنې نظریه په سیمه کې د ایران په ملاتړ د مختلفو ملیشو د برخې جوړيدو لپاره اړینه ده. [فايل]

image

روح الله خمیني، چې د اسلامي جمهوریت بنسټ ایښودونکی دی، د قانون پوهانو د عقیدې د ساتنې ترټولو مخکښ ملاتړی دی، چې هغه د ستر رهبر مقام د توجیه کولو لپاره استعمال کړو. [ارنا]

د شیعه پوهانو تر منځ بحث په دې تمرکز کړی چې د دولت ورځنۍ اداره څومره باید قانون پوه ته پاتې شي.

اصلي تفسیر دا دی چې قانون پوه باید د سیاست او دولتي ادارې په پیچلې نړۍ کې د مستقیمې مداخلې څخه ډډه وکړي ترڅو هغه په دیني توګه پاک پاتې شي.

د دې تفسیر له مخې، د قانون پوه مداخله د شیعه مذهب په دود کې د شخړو د حل کولو، د دیني واکونو ورکولو او سیاسي واکمنانو ته د مشورې ورکولو پورې محدود ده.

د عراق لوړ شیعه عالم، علی ال سیستاني، د ادعا له مخې د دې تفسیر ترټولو مشهور پلوي دی. له نادره استثناوو سره، هغه د عراقي سیاست څخه لرې پاتې شوی دی.

له بلې خوا، د اقليت نظر دا په ګوته کوي چې قانون پوه باید څارنه وکړي او د دولت په اداره کې لاس ولري.

روح الله خمیني (۱۹۰۰ - ۱۹۸۹)، چې د اسلامي جمهوریت بنسټ ایښودونکی دی، د ادعا له مخې د دې نظريې ترټولو مشهور ملاتړ کونکی دی، چې هغه قبوله کړه او وده يې ورته ورکړه، چې په پای کې ۱۹۷۹ د اسلامي انقلاب لامل شو.

د قانون پوه ساتنه

قوي تفسیر، چې دا وايي چې قانون پوه باید په مستقیم ډول په سیاست کې مداخله ونکړي، لږ تر لږه له ۱۶ مې پیړۍ راهیسې شتون لري، کله چې صفويد امپراتورۍ شیعه مذهب د ایران رسمي مذهب وګرځولو.

په ۱۹۷۰ کال کې، خمیني د جلاوطنۍ پر مهال د لیکچرونو لړۍ پیل کړه او د شاه د واکمنۍ د مشروعیت په اړه يې پوښتنې پورته کړې، او استدلال یې وکړ چې ایران باید د "قانون پوه تر سرپرستۍ لاندې" پاتې شي.

خمیني د دې کار کريدیټ لري چې هغه د قانون پوه د رول په اړه دودیز تفاهم په يو داسې تفاهم کې بدل کړو چې په دې کې "سرپرست" باید د شیعه قوم رهبر وي، نه یوازې دا چې د ملت او د دې د واکمنانو لپاره سیاسي او اخلاقي سلاکار وي.

د دې نظريې لاندې -- چې د "ستر رهبر" مقام توجیه کوي -- د سرپرست قانون پوه یا "والي فقيه" يا (په عربۍ ژبه کې الولي الفقیه) واک مطلق دی، او د اسلامي حکومت نورې ټولې څانګې کنټرولوي یا يې ردوي.

هغه وویل، د ستر رهبر پراخه واکونه په دې معنی دي چې د صدر، پارلمان یا د نورو ټاکل شويو چارواکو "د دیکتاتورۍ رجحاناتو" مخه ونيسي.

د ایران اوسنی اساسي قانون، چې د ۱۹۷۹ کال له اسلامي انقلاب وروسته لیکل شوی و او خمیني ته یې قدرت ورکړی و، د دې لپاره طرحه شوی چې پراخه لرلید پلي کړي.

دا د ستر رهبر واکونه په ګوته کوي، هغه ته د دې اختیار ورکوي چې د وسله والو ځواکونو د ټولو څانګو مشران وټاکي، چې د دولت تر ملاتړ لاندې نشراتو ستر ليډرشپ دی، او د ساتنې شورا د غړيو نيمه برخه دی.

د ساتنې ځواکمنه شورا، چې ۱۲ کسيزه شورا ده، پریکړه کوي چې څوک په اسلامی جمهوریت کې د ټاکل شوي دفتر لپاره ودریدلی شي او څوک نشي.

د تصویب لپاره معیارونه ښه نه دي بيان شوي، چې له یوې ټاکنې څخه بلې ته اړول کیږي او تر ډیره حده د اسلامي جمهوریت یا د ستر رهبر منتقدین د واک څخه لرې ساتي.

د ساتنې شورا هم د کارپوهانو مجلس لپاره د نوماندان تاييد کوي، چې د ستر رهبر د ټاکلو او په ښکاره توګه د هغه د فعاليت د څارنې دنده لري.

که څه هم د ماهرانو مجلس په تخنیکي توګه د ستر رهبر د لرې کولو واک لري، خو په حقيقت کې، دا په لویه کچه د ستر مشر د ترجیحاتو ملاتړ کوي.

په هر حالت کې، د ساتنې شورا ترټولو عالي مشر نفوذ هغه ته دا وړتیا ورکوي چې ډاډ ترلاسه کړي چې نقادان د کارپوهانو شورا ته د ټاکنو لپاره د کاندید کیدو څخه منع شي.

سربیره پردې، ستر رهبر اجازه لري چې د عامه چارواکو پریکړي رد کړي. هغه فرمانونه صادرولی شي چې د صدارتي پریکړې د هغه څه پراساس رد کړي کوم چې هغه د "ملي ګټو لپاره ګټوره پريکړه" ګڼي.

د ایران اوسنی مشر علی خامنه اي کله ناکله عامه اعلامیې خپرې کړې، چې په دې کې ځینې داسې اعلاميې شاملي دي چې د داسې توضيحاتو سره تړاو لري لکه څوک وړتيا لري چې اوسني صدر ته مشوره ورکړي.

هغه په اغیزمنه توګه د خپل انتخاب په هر ډول کورنۍ مسلې او د بهرنۍ پاليسۍ په ټولو چارو کې وروستۍ وينا لري.

د آی آر جي سي له خوا د سرپرستۍ کارول

په ۱۹۷۹ کال کې، خمیني د اسلامي انقلاب د "صادراتو" په هدف سره د اسلامي انقلابي ساتونکو قول (آی آر جي سي) د جوړولو اجازه ورکړه.

د آی آر جي سي مشرتابه د انقلاب په ساتنه کې په خپل رول باندې ټینګار کوي، په داسې حال کې چې ستر مشر په دې کې مرکزي رول لري، او د قانون پوه له سرپرستي څخه استفاده کوي چې په خلکو کې وفاداري رامينځته کړي.

په ۲۰۱۰ کال کې، د هغه وخت د آی آر جي سي قوماندان محمد علی جعفري وویل چې آی آر جي سي "د قانون پوه د ساتنې خلاف هر ډول مخالفت غداري ګڼي."

د سپتمبر په مياشت کې، د آی آر جي سي لوی معمار محسن رفیغ دوست وویل چې دې عمل "په ځانګړې توګه د قانون پوه د ساتنې له [عقیدې] سره وده کړې ده".

د نظرياتي مخالفت او د ډله ییزو کورنیو ناکراریو څخه د انقلاب د خوندی ساتلو په بهانه، آی آر جي سي په مکرر ډول د جبر په کارونو کې بوخت پاتې شوی دی.

د ۲۰۰۹ کال د جنجالي صدارتي ټاکنو وروسته، دې د احتجاج کونکو پرضد عمليات پيل کړل چې د خامنه اي د واکمنۍ او د هغه غورځنګ، چې د شین غورځنګ په نوم پیژندل کيږي، د ملاتړ کوونکو پر ضد شعارونه يې ورکول.

جعفري وویل، آی آر جي سي باید د سیاسي غورځنګ "ملاتړ وکړي" چې د خامنه اي د نظر خورا نږدې تعقيب کوي، وروسته له هغې چې ستر مشر د چيلنج ورکونکو په وړاندې د ناست صدر – محمود احمدي نژاد، چې یو سخت دریځه ملتپاله دی – ته ترجيح ورکړه.

احتجاج کوونکو په ۲۰۱۹ او ۲۰۲۰ کلونو کې په خامنه اي او آی آر جي سي باندې زيات تنقيد وکړو. په ټولنیزو رسنیو کې په شریک شويو ډیرو ویډیوګانو کې، دوی ليدل کيږي چې د خامنه اي او آی آر جي سي قدس ځواک قوماندان قاسم سلیماني پوسټرونه شلوي.

د لسیزو راهیسې، د آی آر جي سي قدس ځواک د ملیشو مالي تمویل کړی او هغوی يې روزلي دي چې په سیمه کې د اسلامي جمهوریت د نفوذ د زیاتولو په موخه د تاوتریخوالي او سیاسي جبر څخه کار اخلي.

د آی آر جي سي د پاتې نورو ډلو سره، د قُدس ځواک د خپل مشن له کبله مشروعیت لري چې د قانون پوه د سرپرستۍ ساتنه وکړي.

د حزب الله مشر حسن نصرالله، او د عراق د مشهور تحرک ځواکونو (پي اېم اېف) مرحوم مشر، ابو مهدي المهندیس، دواړو په خپلو هیوادونو کې د سیاسي نظامونو سره د وفادارۍ څرګندولو پرځای د خامنه اي سره د وفادارۍ اعلان وکړو.

په متحده ایالاتو کې يو ایراني شنونکي محسن حسیني وویل، آی آر جي سي "غوښتنه کوي چې د دې ټولې نیابتي ډلې له خامنه اي سره د وفادارۍ اعلان وکړي."

هغه وویل، په عراق کې د پي اېم اېف ملېشو څخه، په لبنان کې تر حزب الله او حتی په یمن کې د حوثي ځواک پورې، قدس ځواک د مذهبي پرهيزګارۍ او د "اسلامي ټولنې" د ضرورتونو د پوره کولو بهانه کاروي چې د ایران د رژیم نفوذ پراخه کړي.

شیعه مشران د قانون پوه دا واکمني ردوي

د شیعه قانون پوه لخوا د مطلق پريکړې مفکورې خلاف نقادان په ایران کې له هغه وخت راهيسې شتون لري کله چې خميني دا مفکوره وړاندې کړه.

حتی د دې نه مخکې، په ایران کې د شیعه ګانو ډیرو مشرانو دا نظر رد کړو چې هغه ديني عالم چې د فقيه په توګه پیژندل شوی باید په سیاست کې د مشرتابه رسمي رول ولري.

په دې کې احمد ناراګي ( ۱۸۰۶ - ۱۸۶۶ )، شامل دی. احمد ناراګي هغه عالم دی چې د فقيهانو د سرپرستۍ د مفکورې ترټولو مهم مرسته کونکي په توګه پیژندل شوی لکه څنګه چې دا نن ورځ په ایران کې پيژندل کيږي.

خو ناراګي د قانون پوه له خوا د مستقیمې پريکړې پرضد استدلال وکړو، چې ډير لږ مطلقه پريکړه ده.

په دې وروستیو کې -- د عراق د ال سیستاني سربیره -- لوړو شیعه عالمانو، د بشیر النجفي، محمد الفیاض او محمد سعید الحکیم په شمول، د یو اسلامي فقيه لخوا د سیاسي واکمنۍ نظر خلاف خپل مخالفت څرګند کړی دی.

مصطفی تاج زاده، چې مخکې یو لوړ پوړی انقلابي کس و او بیا وروسته د اصلاحاتو مدافع وو، په ۲۰۱۹ کال کې وویل، "د يو قانون پوه له خوا د [سیاسي] حاکمیت مفکوره، لکه څنګه چې موږ يې [د اسلامي جمهوریت] په اساسي قانون کې لرو، هغه يوه خطا ده چې د شیعه ټولنې د ډیرو غړو لخوا رد شوې ده."

تاج زاده وویل، "زه په هغو خلکو کې وم چې په اساسي قانون کې یې د [مطلق حاکمیت] د مفکورې د شاملولو لپاره کار کولو." "خو وروسته زه پوهه شوم چې دا غلطه وه."

ایا د ایران نفوذ د پاکستان لپاره ښه دی؟

تبصرې 0

د تبصرو تګلاره * ضروري برخې ښيي 1500 / 1500